زمان بارگزاری این صفحه: 4:54 PM UTC

تغییر کاربری اراضی، چالشی پیش روی کشاورزی گیلان

صدای گیلان – آفت تغییر کاربری اراضی باغی و کشاورزی و رویش آهن و آجر به جای محصولات کشاورزی، چالش بزرگی است که منافع نسل آینده استان گیلان را تهدید می کند.

گیلان استانی کوچک از نظر وسعت اما مهم از نظر تامین محصولات کشاورزی و حفظ امنیت غذایی مردم است که برخورداری این خطه از زمین های حاصلخیز، اهمیت حفظ مزارع آن را بیش از پیش نمایان می کند.

در چنین شرایطی نمی توان به راحتی از عواقب منفی سبز شدن آهن و آجر به جای خوشه های برنج در بهترین مزارع شالیزاری که باید 40 درصد برنج مرغوب و کیفی سفره مردم ایران را تامین کند، چشم پوشی کرد.

هرچند ساخت بزرگراه، راه آهن و توسعه شبکه های راهی گیلان مزایای بسیاری برای استان دارد ولی بدون اجرای قوانین سخت گیرانه و برنامه های حمایتی از بخش کشاورزی این موارد نیز می توانند به تدریج خطر تخریب اراضی شالیزاری و سرسبزی گیلان را به صدا درآوردند.

گیلان استانی است که با محوریت کشاورزی شناخته شده و از این رو هرگونه برنامه ریزی برای توسعه استان باید با توجه به رویکرد کشاورزی تعریف و اجرایی شود.

کارشناسان صنعت کشاورزی معتقدند که رشد و توسعه گیلان و استقرار صنایع و عمران و آبادانی آن باید با حفظ کشاورزی منطقه انجام گیرد.

به اذعان مسوولان و کارشناسان، زمین در استان گیلان یک منبع اقتصادی مهم برای ساکنان آن است و هر وجب خاک آن به دلیل موقعیت جغرافیایی و باروری بالا اهمیت و ارزش زیادی دارد.

استان گیلان حدود 400 هزار هکتار اراضی باغی و زراعی دارد که از این میان، 238 هزار هکتار اراضی شالیزاری است.

از این رو استانی پر باران و محصول خیز که دانه گیاهان و درختان در آن خود به خود سبز می شوند و رشد می کنند، نباید محلی برای رشد بخش های ناهمگن با کشاورزی باشد.

با این حال مزیت سهولت رفت و آمد از پایتخت به گیلان، نعمت باران، آب و هوای معتدل و در نتیجه سرسبزی و وجود نعمت های کم نظیری مانند جنگل های انبوه و دریا، زنگ خطر تغییر اراضی مرغوب را به صدا در آورده و بر خرید و فروش مزارع استان به قشر مرفه بویژه پایتخت نشینان شتاب بخشیده است.

این نگرانی برای دوستداران طبیعت گیلان وجود دارد که مبادا با ساخت راه آهن و اتصال آن به شبکه سراسری و احداث اتوبان رشت قزوین که فاصله این استان را با پایتخت کوتاه تر می کند، گیلان به جای پرداختن به کشاورزی، به یک تفرجگاه و حیات خلوتی برای تهران نشینان تبدیل شود.

مشاهدات خبرنگار ایرنا حاکی از آن است که بلعیده شدن تدریجی اراضی مرغوب کشاورزی نظیر شالیزارها و باغ های چای در مناطق جلگه ای و گندم زارهای مناطق کوهستانی در چند سال اخیر روند افزایشی داشته است.

ضعف مالی، خرد بودن مالکیت اراضی کشاورزی به کمتر از یک دهم در هکتار برای هر فرد، مقرون به صرفه نبودن کشت برنج، از بین رفتن انگیزه فرزندان کشاورزان برای ادامه کار پدران و بالا بودن سختی کار کشاورزی از جمله عواملی هستند که آینده کشاورزی را در گیلان تهدید می کنند.

این وضعیت از دلایل اصلی غیر اقتصادی بودن کشاورزی و تمایل شالیکاران به فروش اراضی بوده است در حالی که تداوم این وضعیت تولیدکنندگان غذایی کشور را به مصرف کنندگانی وابسته تبدیل می کند که به حاشیه شهرها سوق داده می شوند.

برخی کارشناسان بخش کشاورزی می گویند، اگر وضعیت به همین روال ادامه یابد، کشاورز با فروش اراضی خود جایگاه خود را به عنوان یک تولیدکننده به سرایداری برای پولداران دیگر استان ها تغییر می دهد.

حمید غلامی از پژوهشگران عرصه های کشاورزی و منابع طبیعی می گوید: برای جلوگیری از روند تخریب فعلی باید بیش از هر چیزی تغییر کاربری اراضی کشاورزی و غیر کشاورزی و عرصه های ملی به عنوان یک جرم تلقی شود.

وی وظیفه استانداری گیلان را در این زمینه بسیار مهم می داند و بر این باور است، این نهاد باید با اجرای طرح هایی عوامل ضعف و تغییر و فروش اراضی را مشخص و مناطق بحرانی استان را شناسایی کند و برای جلوگیری از این تغییر کاربری برنامه ریزی داشته باشد.

غلامی اظهار کرد: غیر اقتصادی شدن بخش کشاورزی به خاطر هزینه های بالای کشت و نهاده های کشاورزی، سبب شده تا تغییر اراضی کشاورزی به عنوان یک چالش بزرگ در سطح استان گیلان بویژه در مناطق روستایی مطرح باشد.

وی یادآور شد: وقتی این اراضی اقتصادی نباشند، تمایل کشاورزان به فروش زمین بیشتر می شود تا آنان بتوانند درآمد حاصل از آن را برای فراهم کردن شغل دیگری حتی شغل کاذب هزینه کنند.

این کارشناس بخش کشاورزی با تاکید بر این که دولت باید با اعمال مقررات سخت گیرانه جلوی این روند را بگیرد، افزود: کشاورزان به دلیل درآمد پایین به راحتی حاضر می شوند اراضی کشاورزی خود را بفروشند در حالی که سرمایه گذاران سایر استان ها که ارزش این زمین ها را می دانند، به راحتی اقدام به خرید آن می کنند.

وی یکی از دلایل نداشتن صرفه اقتصادی اراضی شالیکاری گیلان را ‘خرده مالکی بودن اراضی’ دانست و تصریح کرد: یکی از علت های خرد شدن اراضی کشاورزی قانون ارث است که با اصلاح این قانون در کشور می توان جلوی غیر اقتصادی شدن اراضی کشاورزی را گرفت.

غلامی افزود: در قوانین برخی از کشورهای اروپایی، با پرداخت سهم وارثین، زمین در اختیار فرزند ارشد قرار می گیرد تا از خرد شدن اراضی کشاورزی جلوگیری شود.

به عقیده وی، برای جلوگیری از خرد شدن زمین های کشاورزی در ایران و استان گیلان نیز می توان قوانین ارث را به نحوی اصلاح کرد که وراث به شیوه های دیگری از محصول زمین های کشاورزی بهره ببرند و نیازی به تقسیم اراضی نباشد.

این پژوهشگر کشاورزی همچنین گفت: مسوولان شهری نیز باید برنامه ریزی دقیقی انجام دهند تا اراضی مرغوب در حریم شهرها و ممنوعیت تغییر کاربری آنها مشخص شود.

غلامی تاکید کرد: مردم و مسوولان گیلان باید بدانند که آب، خاک و زمین امانتی هستند که بهره برداری و حفاظت از آنها یک وظایف ملی و شرعی همگانی است.

اسماعیل آرمون رییس سابق سازمان نظام مهندسی کشاورزشی گیلان در این باره گفت: روند تغییر کاربری اراضی در استان گیلان با سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی مغایرت دارد و باید این رویه تغییر کند.

این کارشناس کشاورزی افزود: توسعه کشاورزی عمده ترین نیاز راهبردی مردم استان است که باید با حفظ اراضی زراعی، نسبت به افزایش تولید در واحد سطح برنامه ریزی شود.

رییس سابق سازمان نظام مهندسی کشاورزی گیلان افزود: در روند کنونی شالیزارهای استان به محلی برای ساخت و ساز اعم ، ویلا سازی، منطقه گردشگری و محلی برای تولید محصولاتی مانند پرورش ماهی سردابی تبدیل می شوند.

وی خاطرنشان کرد: ممکن است بیش از 30 درصد اراضی در حال تغییر کاربری مجوز داشته باشند اما می توان گفت 70 درصد تغییر کاربری ها در گیلان فاقد مجوز است.

آرمون با یادآوری توصیه ها و تاکیدات امام راحل و رهبر معظم انقلاب مبنی بر حفظ اراضی کشاورزی یادآور شد: برنج و گندم دو محصول راهبردی و اساسی در جهان به شمار می روند که حفظ اراضی آن ضروری است.

اکنون سازمان جهاد کشاورزی گیلان، راهبرد خود را بر حفظ کاربری اراضی زراعی و باغی و ممنوع کردن هر نوع تغییر کاربری اراضی در استان قرار داده است که در این میان مزارع برنج، چای و گندم از اهمیت بیشتری برخوردارند.

اگرچه مسوولان کشاورزی گیلان، تغییر کاربری اراضی زراعی را خطری جدی در گیلان می دانند اما تاکنون واقعیت ها بیانگر روند رو به رشد تغییر کاربری اراضی مرغوب شالیکاری گیلان در گوشه و کنار شهرها و روستاهای آن است به نحوی که به نظر می رسد اراده جدی در برخورد با این روند وجود نداشته است.

بنا به آمار سازمان جهاد کشاورزی گیلان از زمان اصلاح قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغات در سال 1385 تاکنون دو هزار و 255 فقره پرونده درخواست تغییر کاربری در کمیسیون مربوطه مطرح و رسیدگی شده است.

همچنین در این کمیسیون پرونده تغییر کاربری یکهزار و 631 فقره درخواست به مساحت 390 هکتار ضروری تشخیص داده شده و با 624 پرونده به مساحت 80 هکتار نیز مخالفت شده است.

به گفته مسوولان این سازمان، بیش از این مقدار درخواست به دلیل نواقص مدارک و مشکلات بارز قانونی در مراحل رسیدگی توسط دبیرخانه کمیسیون رسیدگی و از دستور کار خارج شده است.

رییس سازمان جهادکشاورزی استان گیلان کمبود نیرو و خلاء قانونی در موضوع تغییر کاربری اراضی زراعی محدوده طرحهای هادی روستایی را از مشکلات این بخش می داند و می گوید: تا زمانی که حفظ کاربری اراضی زراعی به یک فرهنگ عمومی تبدیل نشده باشد، انگیزه های سودجویه برای تغییر کاربری وجود خواهد داشت.

علیرضا شعبان نژاد افزود: ما همواره با این خطر و نگرانی مواجه هستیم و در همین راستا به جدیت تمام برای حفظ اراضی زراعی و باغی تلاش می کنیم.

وی خاطرنشان کرد: جهادکشاروزی گیلان حداکثر توان خود را در مقابله با پدیده ساخت و سازهای غیر مجاز در اراضی و شالیزاری به کار گرفته است.

شعبان نژاد یادآور شد: اقدام تنها یک سازمان کافی نیست و به مجموعه ای از اقدامات فرهنگی و قانونی توسط دستگاه های اجرایی و قضایی به همراه رسانه های عمومی و سازمان های مردم نهاد برای اثر بخشی بیشتر در این زمینه نیاز است.

رییس سازمان جهادکشاورزی گیلات تاکید کرد: شالیزارها و باغ های چای از اهمیت ویژه ای برخوردارند و امید است در بازنگری قانون حفظ کاربری به این موارد هم توجه خاص شود.

وی خاطرنشان کرد: به زودی اکیپ های گشت حفاظتی و مراقبتی اراضی در شهرستان های مورد هدف سودجویان با همکاری بخش خصوصی و به منظور کاهش تغییر کاربری و اعلام به موقع متخلفین به محاکم قضایی راه اندازی می شود.

شعبان نژاد خواستار همکاری همه دستگاه های مرتبط و رسانه های عمومی برای فرهنگ سازی و اجرای قاطع قانون شد.

محمدعلی نجفی استاندار گیلان نیز در این باره به ایرنا گفت: موضوع جلوگیری از تغییر کاربری اراضی کشاورزی استان حتی از دو ماه پیش از ابلاغ معاون اول رییس جمهوری مبنی بر برخورد قاطع با زمین خواری به فرمانداران ابلاغ شده است.

وی تاکید کرد: هرچند میزان تغییر کاربری اراضی کشاورزی گیلان در مقایسه با دیگر استان های شمالی وسیع نیست و به صورت خرد صورت گرفته اما مسوولان گیلان بر مقابله جدی با این پدیده تاکید دارند.

وی یادآور شد: تغییر کاربری اراضی کشاورزی بیشتر در حاشیه راه ها و روستاها دیده می شود اما که مقابله با آن در دستور کار سازمان های ذیربط قرار گرفته است.

نجفی مشکل بیکاری در استان را بر پدیده تغییر کاربری اراضی کشاورزی گیلان موثر دانست و در عین حال تاکید کرد: در آغاز به کار دولت یازدهم گیلان رتبه دوم کشور را در زمینه بیکاری داشت که اکنون به رتبه ششم بهبود یافته است.

استاندار گیلان یادآور شد: طبق گزارش مرکز پژوهش های مجلس گیلان در زمینه فضای کسب و کار رتبه نخست کشور را دارد و سرمایه گذاران نیز طی چند ماه گذشته برای استقرار واحدهای تولیدی خود در این استان ابراز تمایل کرده اند.

وی تاکید کرد که مقابله با زمین خواری و تغییر کاربری اراضی در دستور کار استانداران قرار دارد و عزم دولت برای مقابله با این پدیده جدی است./ایرنا

مطالب بیشتر؛






عناوین ویژه